Diyetisyenler yapay zekâyı hangi işlerde kullanabilir?
Bir bilgilendirme metnini kısaltmak, görüşme sorularını düzenlemek veya bir makalede aranacak noktaları çıkarmak için yapay zekâdan yararlanabilirsiniz. Danışana verilecek öneriyi seçmek ve doğruluğunu kontrol etmek ise sizin değerlendirmenizi gerektirir.
İşe metin ve hazırlık görevleriyle başlayın
İlk denemede gerçek bir danışan dosyasına ihtiyacınız yok. Kendi yazdığınız genel bir metni seçin; anlamı değiştirmeden kısaltmasını veya soruları daha anlaşılır bir sıraya koymasını isteyin. Sonucu kullanmadan önce özgün metinle karşılaştırın.
| İş | İsteyebileceğiniz çıktı | Sizin kontrolünüz |
|---|---|---|
| Bilgilendirme metni | Kendi hazırladığınız genel kayıt yönergesinin kısa sürümü. | Miktar, saat ve hazırlama ayrıntıları kaybolmuş mu? |
| Görüşme hazırlığı | Yetişkinler için genel ilk görüşme sorularının başlıklara ayrılması. | Yönlendirici, gereksiz veya kapsam dışı sorular eklenmiş mi? |
| Kaynak okuma | Paylaşma hakkınız olan bir metinde yöntem, örneklem ve sınırlılıkların bulunması. | Yanıt gerçekten metne dayanıyor mu; eksik bilgi uydurulmuş mu? |
Türkiye Diyetisyenler Derneği’nin 2026 görüş raporu, yapay zekânın insan denetimiyle kullanılmasını ve klinik sorumluluğun diyetisyende kalmasını vurgular. Bu ayrım, hangi işi araca vereceğinizi seçerken de geçerlidir.
Bir komutu görev, sınır ve çıktı olarak yazın
“Diyetisyen için içerik üret” isteği, neyi kontrol edeceğinizi belirsiz bırakır. Elinizdeki metni ve yapılacak değişikliği tarif edin. Örneğin kendi besin kaydı yönergeniz için şu komutu kullanabilirsiniz:
Aşağıdaki genel kayıt yönergesini yetişkin danışanların okuyacağı kısa bir metne dönüştür. Yeni beslenme önerisi ekleme. Saat, tüketilen miktar ve hazırlama bilgilerini koru. En fazla beş madde yaz. Metinde bulunmayan bir bilgiyi tamamlamak yerine bana sor.
Ardından yalnızca kişisel veri içermeyen yönergeyi ekleyin. Gelen yanıt “üç gün kayıt tutun” gibi özgün metinde olmayan bir süre eklediyse bunu çıkarın. Kayıt günlerini görüşmenin amacına göre siz belirlersiniz.
Komutu daraltmak kontrolü kolaylaştırır; doğru yanıt garantisi vermez. Hazırladığınız metni besin tüketim kaydı örnekleriyle karşılaştırırken hangi ayrıntıların korunması gerektiğini görebilirsiniz.
Klinik kararı bir metin yanıtına bırakmayın
Bir yanıtın akıcı olması, danışanın sağlık öyküsüne uygun olduğu anlamına gelmez. Tanıya, ilaçlara, tetkiklere veya özel bir duruma göre plan hazırlarken eksik bağlamın sonuçları olabilir. TDD raporu özellikle yüksek riskli gruplarda insan gözetimi ve klinik doğrulamanın önemini belirtir.
WHO’nun sağlıkta üretken yapay zekâ açıklaması da yanlış, eksik ve yanlı çıktı risklerine dikkat çeker. Örneğin öğün fotoğrafından sunulan porsiyon tahminini ölçülmüş miktar gibi kaydetmeyin. Kullanılan yağ veya görünmeyen malzemeler bilinmiyorsa bunları danışanla netleştirin.
Bir kaynak önerildiğinde makalenin gerçekten var olduğunu, tarihini ve anlatılan sonucu destekleyip desteklemediğini açıp kontrol edin. Yalnızca bir başlık veya DOI verilmesi, iddianın doğrulandığı anlamına gelmez.
Danışan dosyasını genel bir sohbet aracına taşımayın
Gerçek anamnez, tahlil, mesaj, ses kaydı veya fotoğrafı bir araca yüklemeden önce hangi verinin kime aktarıldığını ve hangi koşullarda işlendiğini değerlendirmek gerekir. Yalnızca adı silmek, bir sağlık kaydını kendiliğinden anonim yapmaz; tarih, kurum ve diğer ayrıntılar kişiyi tanınabilir bırakabilir.
KVKK’nın üretken yapay zekâ rehberi, bu sistemlerde kişisel veri işlemeyi ve kullanım risklerini ele alır. Kullandığınız hizmetin saklama, eğitimde kullanım ve paylaşım koşullarını inceleyin. Metin hazırlığı için gerçek sağlık verisi yerine kişisel veri içermeyen genel örneklerle çalışın.
Çıktıyı kullanmadan önce beş soruya bakın
- İstediğim işi yapmış mı, başka öneriler eklemiş mi?
- Sayı, birim, porsiyon ve tarihleri özgün metinle karşılaştırdım mı?
- Kaynak varsa açıp ilgili iddiayı kontrol ettim mi?
- Varsayım olan bir bilgi, kesin bir bulgu gibi yazılmış mı?
- Danışana iletilecek son metni kendim okuyup onayladım mı?
Bu liste metin taslaklarını gözden geçirmek içindir. Bir yapay zekâ aracının klinik kullanıma uygunluğunu tek başına göstermez.
Hazırladığınız metni danışan takibine nasıl bağlarsınız?
Genel bir kayıt yönergesini hazırladıktan sonra danışana hangi bilgileri, ne zaman paylaşacağını siz açıklarsınız. Sonraki görüşmede ise gönderilen kayıtların planla birlikte okunması gerekir.
DietBridge’de beslenme planları, ölçümler, randevular ve danışanla mesajlaşma üzerinden bu takibi yürütebilirsiniz. Diyetisyen web panelini ve danışanın mobil uygulamasını inceleyin. İlk görüşme sorularını düzenlemek için de anamnez görüşmesi örneklerinden yararlanabilirsiniz.